Diddaa 3Uummanni oromoo yeroo ammaa yeroo itti gidiraa fi dhiphuun mana isaatti olseenee jaanjii fi hiraarsamaa jirutti gaaffii uummatichaatti bishaan facaasanii irra kutuun daandii qabsoo uummanni oromoo qabatee socho,aa jiru ni fardeessa malee milkaa,ina diinota farra qabsoo oromoo ta,aniif  karaa hin banu.
Shiftoonni mootummaa abbaa irree wayyaanee guyyaa gaafa mooraan qbo oromoo hundeedhaan ititee finiinuu jalqaberraa kaasee caasaa isaanii uummata oromoo irratti humnaan gad diriirsuun dhiphuu fi godiraa uummaticha irratti bara bittaa isaanii dheereffachaa turan.Ammasimmoo gocha diinummaa ilma namaaf hin malle uummata oromoo irratti raawwachaa jiru.Wayyaaneen yeroo uummanni oromoo gaaffii abbaa biyyummaa isaa gaafatu gaaffii uummatichaa aqaaquun gara hiika biraatti jijjiiruun uummaticha irratti yakka diinummaa raawwachaa turte.Ammas ittuma jirti.Gaaffiin uummanni oromoo gaaffachaa jiru gaaffii mirga abbaa biyyummaa ta,ee osoo jiruu wayyaaneen garuu shiraa fi kiyyoo ishee bakkaan ga,achuuf jettee faaruu hololaan lafa cabsuu fi kijibaan uummata gidirsuun uummatichi akka qabsootti cichoominaan jabaatu taasisa malee shiraaf hola wayyaaneef yoomuu garagalee yeroo itti   jilbeenfatu hin qabu.
Gootowwan qeerroon bilisummaa oromoo dhiigaaf lafeefsaanii itti dhangalaasaanii humnaafi waan danda,an hundumaan yeroo itti nan dadhabe osoo hin jedhin diina waliin wallaansoo bilisummaa wal qabaa jiran kana uummanni oromoo golewwaan oromiyaa mara keessa jiraannu diinaaf shira shiftoota wayyaanee kanaaf jilbeenffachuu dhiisnee mooraa diinaa yeroon itti burkuteessinu amma waan ta,eef humni diinaaf golgaa taatanii mooraa diinaa ijaaraa fi tumsaa jirtan biyya keessan oromiyaa fi haadha teessan ishee rakkattee isin uumte oromiyaa deessee keessan walin yeroon hiriirtanii diina conqolaastan amma ta,uu qeerroon bilisummaa oromoo gad jabeessee dhaammata.Jaallan kaleessa falmaa akkaan jabaa ta,e osoo of hin qusatiin dhiigaa fi lafee isaaniin mooraa qabsoo bilisummaa oromoo ittichaa turan biyya isaanii oromiyaa diinaaf dabarsanii kennuu hin wallaalle.Faayyidaa dhuunfaafis takkaa hin jilbeenffanne.Garuu Mooraa qabsoo bilisummaa oromoo ABOn durfamu itichuuf wareegama qaqqaalii itti kaffaluudhaaf ilmaan oromoo hundi akka har,a geenyee diina waliin wal,aansoo bilisummaa goonu nu taasisanii jiru.Saamtonni fi shiftoonni Tigray irraa godaansaan yeroo gara oromiyaa dhufan hoomaa qabatanii hin dhufne.Tuubboo bishaanii fi Kumxaa ciccittuu uffatanii gara oromiyaa dhufan.Haa ta,uutii nuti ilmaan oromoo yeroo sana dhiibbaa mootummoonni habashaa humnoota seemii fi Raashaan deggeramuun malaan uummata oromoo waan nu sobaniif karaa murnoota jaloowwan wayyaaneetiin akka nuti bittaa diinaa jala turru taasifamee jira.
========================
Mootummaan abbaa irree kaleessas karaa waayilan ishee OPDO fi kanneen fakkaattoo isaanii ta,aniin akka waan Oromiyaaf qabsa,an fakkeessuun uummata oromoo irratti harka lafa jalaan duulchisanii mooraa qabsoo bilisummaa oromoo ABOn durfamu goolaa fi diigaa turan.Har,as immoo nu dhiisuu jennee utuu yaannuu isaanoo ittuu caalmaan ilmaan oromoo irratti yakka duguuggaa sanyummaa labsuun akka lafarraa bannu nu taasisuuf yaalii akkaan jabaa ta,e gochaa jiran.Ammas taanan abbaan badii uummata oromoo lafarraa ficcisiisaa jiruu fi diina waliin ta,ee kan ilmaan oromoo bor qaroo biyyattii ta,an diinaaf warreen dabarsanii kennaa jiran guyyaa tokko fuula yakka seenaa ilmaan oromoo duratti ba,anii akka itti gaafataman hoomaa shakkiin tokko hin jiru.Diinni Oromoo har,a eenyuudha jennee teenyee yoo itti yaanne warruma waan uummata oromoof dhugaan of kennanii qabsa,an fakkaachuun harka lafa jalaan immoo diina waliin ta,anii ummaticha irratti bara bittaa rooroo fi gidiraa kanneen dheeressaa jiraniidha .Murni bicuu wayyaanee aangoo qawweetti fayyadamuudhaan sagalee uummata oromoo ukkaamsaa akkuma turte ammas gochi ishee kun waan dhaabbate fakkaatee harka lafa jalaan hojjetamaa jira.Sirni wayyaanee kan sirna bicuu Tigiraayiin hundoofte hundeedhaan laamshoftee jiguuf qarqara boollaa kan geesse yeroo ammaa uummata oromoo guutummaa golee oromiyaa keessa jiran gidirsuu fi hidhuu kaanimmoo jumlaan qe,ee isaa irraa godaansisuun gocha wayyaaneen ilmaan oromoo irratti raawwachaa turtee fi ammas itti jirtuudha.Yeroo uummanni oromoo mirga abbaa biyyummaa isaaf sagalee isaa dhageessifachuuf akkasumallew bittaa faashistoota wayyaanee oforraa kuffisuu wallaansoo siinaa waliin gochaa jirutti wayyaaneen ammoo faajjii hololaa fi tuullaa kijibaatiin karaa miidiyaalee ishee hafarsuun oromoo ittuu akka jabaatee mirga abbaa biyyummaa isaa falmatuuf daandii saaqe malee waan uummaticha miidhe miti.Qabsoon uummata oromoo daandiin milkaa,ina isaa gufuu diinonni jala naqaniin waan galma ga,iinsi isaa gufatu osoo hin taane mooraa harqoota garbumma bibittimsee falmaa isaatiin biiftuu bilisummaa argamsiisuuf kan deemsifamuudha.Waayilan shiftoota wayyaaneef dugugguruu dugdaa fi utubaa ishee ta,anii uummata oromoo irratti ba,aa garbummaa kanneen fe,uuf halkanii guyyaa osoo hin jenne boqonnaa sammuu malee kanneen diinaaf gugguufan isaan kunis uummanni oromoo akka falmmaa isaa jabeessee itti fufuuf ittuu qaraa jiru malee waan uummanni oromoo falmaa isaa isaaniif jecha dhaabu ittin ittin fakkaatin.
================
Kitilaayonni wayyaanee yeroo ammaa gochi diinummaa isaan uummata oromoo fi ilmaan oromoo qaroo biyyattii ta,an irratti dhoksaan hojjechaa jiran hoomaa waan bara bittaa wayyaanee waan dheeressu miti.Aangoon Kan uummataa ta,ee uummanni mirteessuu osoo danda,uu wayyaaneen yeroo ammaa kaneen isheef dubbachuu danda,aniif kanneen isheef falmuu danda,an aangoorratti olbaastee muudachuudhaan akka isaan shiraa fi kiyyoo wayyaaneen uummata oromoo irratti xaxaa jirtu galmaan ga,aniif gocha dhodhomoqaa akkasii hojjechaa oolti .Wayyaaneen baatii darbe keessa gocha diinummaa isheen karaa waayilan ishee fi ergamtoota ishee ta,aniin uumata Somaalee fi Uummata oromoo walitti qaruudhaan duula duguuggaa sanyummaa uummata oromoo irratti labsite turuun ni yaadatama.Gochi yeroo darbe raawwatamaa ture sun shiftootaa fi saamtota wayyaaneef waan galma ga,uu dadhabeef wayyaaneen shiricha gara waan biraatti jijjiiruun addaan kuttee turte.Yeroo ammaammoo daandiishee maqaa haaromsa biyya keenyaa maqaa gadi fageenyaan jettuun uummata oromoo gidduutti afaanffajjii uumtee bara bittaa ishee dheereffachuuf lafa cabsaa jirti.Uummanni oromoo garuu akkuma amalasaa wayyaaneen lafa dhiitaa ooltus shiraa fi holola wayyaaneef osoo daqiiqaa tokkoof garagalee bakka hinlaatin falmaa isaa guutummaa oromiyaa keessatti finiinsuu akkuma itti fufetti jira.Murni shiftaa fi saamtonnii abbaa irree wayyaanee guyyaa mooraan qabsoo bilisummaa oromoo akkaan ititee hundeedhaan jabaatee gad dhaabbaterraa kaastee uummata oromoo gidduutti afanffajjii fi walitti bu,iinsa uumuuf gufuu hin buqqisnee fi dhagaa hin gangalchine hin qabdu.Ammas taanaan naasuu fi gidiraan kan itti hammaate kitilaayonni abbaa irree wayyaanee waan qabanii gad lakkisan wallaaluun birannaa fi naasuun hojii isaanii ta,ee jira.Uummata bulchina jedhanii maqaaf osoo yaadanii garuu waan hojjechaa jiraniif raawwachaa jiraniyyuu ofittamanummaan raawwachaa hin jiran.Naasuu fi gidiraan akkasumas akka waan ofirra dabarsuuf raawwataa jiraniitti hojjechaa jiru hojii dhuunfaa isaaniiyyu.kana hundumaa kan isaan gochaa jiru dhiiga ilmaan oromooti.Gochi diinummaa fi shirri isaan kanaan dura ilmaan oromoo golee golee oromiyaa mara keessa jiru irratti raawwachaa turanii fi ammas itti jiran waan akkasumaan hafu osoo hin taane fuulduratti qaama isaan gubee fuula  yakka seenaa duratti isaan gaafachiisuun hin hafu. Shiftoonni wayyaanee maaliif dhaloota qubee yeroo ammaa lafaa ka,aa jiran akka bineensaatti adamsanii mana hiraasaatti guuraa jiru jennee yoo wal gaafanne qeerroo fi qarreen dhaloota qubee ammaa hololaa fi kijiba wayyaaneef gurra ergisee hin beekuu . Bara 2016 guyyaa gaafa sirna ayyaana irreechaa irratti diddaa fi fincilli mootummaa sirna nama nyaataa wayyaanee irratti kaafamee ture yoo ilaalle dhalootuma qubee kanatu lafa sochoosuudhaan wayyaaneetti dhiphuu fi gidiraa itti naqe.Qeerroon bilisummaa oromoo yeroo ammaa dhalachaa jiran dhalootumaan osoo qaramanii ba,an jennee wal nama hin sobsiisu.Maaliif yoo naan jettan ammo dhaloonni ammaa onneen isaa diinaaf qoosaatti waan jilbeenfatu miti .Wayyaaneenis dhaloota ammaa kana kanumaaf balaaleffatteee hidhaa fi roorroodhaan gidirsiti. Oromoon yoo mammaaku ilmi Daandiin qabsoo bilisummaa oromoo fi ibsaan bilisummaa kan ifuu dandeessu qeerroo fi qarree akkasummas uummata oromoo golewwaan oromiyaa mara keessa jiraniin malee argamuu hin dandeessu.Shiftoonni TPLF yeroo ammaan kana akka uummanni oromoo hojii isaaniif shira isaanii irratti bare sirriitti waan baraniif hiribaafi boqonnaa sammuu dhorkamuun birannaa fi hoollannaa jabaa keessa seenanii jiran.Kanaaf jecha waan hojjetaniif dhiisan wallaaluun uummaticha irratti har,aa boree seeraa fi karoora baasaa oolu.Garuu karoori isaanii peersentii dhibba keessaa 15 hojiirra oolee hin beeku.Karoorisaanii sobaafi holola duwwaan kan dhumuudha.Mootummaan abbaa irree wayyaanee yeroo ammaa kans faaruun ishee karaa meedi,aa boqqolootiin faarsaa jirtu akkuma waan uummata oromoof dhugaan waan hundaa amuma jettee bakkaan geessuutti hololaa jirti.Holola kanas karaa waayilan ishee OPDOn uummatichatti hololaa jirti.Keessumaa addatti yeroo ammaa karaa jalee isaanii kan ta,e peresdaantii naannoo oromiyaa kan ta,e Lammaan Magarsaa qabsoo uummata oromoo afanffajjeessuudhaaf shiraa fi hololli inni gochaa hin jirre hin jiru.Akka karoora isaaf oromiyaan har,uma ameerikaa taati turte.Gochi isaa kunis akka yaada isaaf uummata oromoo kijibuuf jedheetu malee hoomaa tokkoyyuu akkanni uummata oromoof bakka hin buusne uummanni oromoo sirriitti hubatee jira.Kijibni Opdo qabsoo oromoo ni jabeessa malee boodatti deebisuu hin danda,u.Uummanni oromoo waan isaaf ta,u hin taane ofiif bareechee sirriitti beeka.Mirga abbaa biyyummaa isaa hanga murteeffatuttis komaandi poostii miti taankiin osoo wal guuree dhufeyyuu qarree fi qeerroon golee oromiyaa keessa jiru of duuba hin deebi,u.Qabsoon oromoos hanga galmashee geessitti eenyuyyuu yoo dhufee fi kijibniif hololli lafa cabseyyuu ittuu qabsoo ilmaan oromo gabbisa malee boodatti deebisu hin danda,u.Mootummaan wayyaanee darbaa dabarsaadhaan uummata cunqurfamoo irratti wal jijjiiruudhaan uummaticha gidirsaa fi ajjeesaa kaanimmoo qe,ee isaa fi qabeenyaa isaa irraa saamuun biyyasaarraa godaansisaa har,a ga,ee jira.Fuulduraafis uummanni oromoo yoo jabaatee cichoominaa mirga abbaa biyyummaa isaa hin mirkaneeffanne wayyaanee bukkee gara laafinni uummata oromoof jiraan abjuu dhugaarraa fagaateedha.Sirni gita bittuu wayyaanee guyyaa tokkoof gara laafina kan hin qabne yeroo ammaa adeemsi isheen mooraa qabsoo bilsummaa oromoo addaan bittimsuuf gochaa jirtu gochuma duraan raawwatamaa tureedha.Bara bittaa minilik keessa wayyaaneen karaa jaleewwan ishee kanneen akka fakkaatota OPDO akka waan uummata oromoof qabsa,anii fakkeesuun bixxiltee uummaticha ittiin afanffajjeessaa turte.Ammas karaa Opdo gochi wal fakkaataan kun ilmaan oromoo fi mooraa qabsoo bilisummaa oromoo irratti raawwachaa jira.Garuu daqiiqaa tokkoof sirni wayyaanee uummata oromoo irra aanee hin beeku .Uummanni oromo bakka maratti gocha wayyaanee fashaleessaa jira.Haala kamiin fashaleessaa jira jennee yoo yaanne marii fi walga,ii isheen waamtu diduu fi fashalsuudhaan jaleewwan wayyaanee muddaa jira.
Bifuma wal fakkaatuunis walga,ii wayyaaneen golee oromiyaa keessatti karaa jaleewwan ishee fi ergamtoota ishee OPDO waamaa jirtu irratti argamuudhaan gaaffii abbaa biyyummaan mudduudhaan  marii wayyaanee fi shira ishee addaan fashaleessaa jira.Karaa biraan ammoo lukkeewwan wayyaanee irratti yeroo ammaa gootowwan qeerroon bilisummaa oromoo tarkaanffii keessa deebii hin qabne fudhachuudhaa hundeedhaan lukkoota heedduu oromiyaa keessaa dhabamsiisaa jiru. Addatimmoo uummanni oromoo guutummaa oromiyaa keessa jiru yeroo ammaa guutummaan giutuutti gibira wayyaanee irraa waan dhaabeef wayyaaneen karaa Diinagdee baayyee kuftee jirti.Keesumaa falmaan yeroo ammaa qeerroo fi qarreen guutummaa oromiyaa keessatti gochaa jiran haalaan kufaatii abbaa irree wayyaa safisiisaa jira.walumaa galatti daandiin dhugaa fi ibsaan bilisummaa kan argamuu dandeessu falmaa keenyaa fi uummataan malee yoo callisnee wayyaaneen irraa buuti jennee yaanna ta,e kun waan yaadamu miti.Opdon sobdee hololaan waltajjiilee ishee irratti biyyaaf lafa goolaa ooltus kaayyoon ishee akka bakkan geenya beekamaadha.Yaadakoo gara xumuraatti fideen jira.Fuulduraaf hundumti keenya akkuma amala keenya duraatti tokkummaan falmmaa keenya gad jabeessinee diina keenya kan taate  wayyaanee ofirraa haa jiksinuun dhaamsakoo isa jabaadha .Oromoon yeroo mammaaku ilmi kan abbaa caalu kan abbaa dhaanu kan abbaa kan abbaa dhaalu jedhee mammaaka.Nus dhaloonni qubee ammaa mammaaksa kana keessaa kam keessa akka jirru itti haa yaannu.Nagaan turaa.Yoon dogongore ijaa qalbii irraa na hambisaa.Horaa bulaa deebanaa.Galanni keessan bilisummaa haa ta,u.
Injifannoon uummata oromoof
Guca Qabsoo Oromootiin. Gadaan gadaa bilisummaati.
Advertisements